Chọn lọc tự nhiên: Chiến lược nào để phát triển?

Trong sinh thái học, thuyết chọn lọc r/K trình bày sự lựa chọn của các giống loài sinh vật giữa số lượng và chất lượng con sinh ra để thích nghi với môi trường sống.
Với một số giống loài sinh vật như muỗi, một số loài cá, chúng sinh ra số lượng con nhiều nhất theo khả năng của nó và dành rất ít sự chăm sóc cho từng con được sinh ra, loại bỏ những con lạc lõng và chỉ có một số ít con sống đến độ trưởng thành và tiếp tục quá trình sinh sản. Như thế gọi là chọn lọc r;
Ngược lại, một số loài khác như đười ươi, chó, mèo sinh sản ít và chăm sóc chu đáo cho từng con mình sinh ra. Gọi là chọn lọc K. 

Ứng dụng Thuyết chọn lọc, xin được lạm bàn sang một số vấn đề thực tiễn về sự lựa chọn của chúng ta trong cuộc sống hàng ngày và trong kinh doanh. Đặc biệt trong việc lựa chọn chiến lược phát triển doanh nghiệp trong các chu kỳ phát triển của doanh nghiệp.

I - Chọn nghề
Nội hàm chọn nghề tôi nói đến ở đây chỉ sự lựa chọn nghề nghiệp của mỗi cá nhân chúng ta trong cuộc đời. So sánh với 2 thuyết chọn lọc trên, ta có thể thấy sự tương quan nhất định trong việc lựa chọn chiến lược sinh sản của giới sinh vật và việc lựa chọn ngành nghề của con người.

Trong xã hội tồn tại hàng trăm nghìn nghề khác nhau, mỗi nghề có mỗi yêu cầu và lợi ích riêng cho người lựa chọn. Như thế trong quá trình phát triển của mỗi con người cũng có thể lựa chọn 1 nghề duy nhất và chú tâm phát triển sự nghiệp theo 1 nghề đó (Áp dụng thuyết K) hoặc cũng có thể lựa chọn nhiều nghề khác nhau, mỗi nghề thử một thời gian, nếu thấy phù hợp thì chọn, nếu không thì lại chọn nghề khác (Áp dụng thuyết r).

Xong có thể thấy một giới hạn của con người là nguồn lực vật chất và đặc biệt là thời gian. Nếu áp dụng thuyết r trong chọn nghề, chúng ta có thể gặp một số vấn đề sau:
1. Đời người có hạn, nếu qua nhiều nghề mà vẫn không thấy phù hợp hoặc không phát triển được ở các nghề đó và tiếp tục chuyển đổi thì có thể không thể đạt được một thành tích đáng kể nào trong cuộc sống. Chưa kể sự lãng phí thời gian và tiền bạc cũng như trí tuệ vào việc chọn đi chọn lại nhiều lần cũng làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống của cá nhân và gia đình.
2. Không tập trung không thể thành công : Khi áp dụng chiến lược r, tâm trí chúng ta sẽ trong tình trạng sẵn sàng thay đổi, nghĩa là không tập trung cao độ vào các việc mình đang làm. Điều đó dễ dẫn đến thất bại dù cho công việc, ngành nghề lựa chọn đã rất đúng. Bởi lẽ, nhiều công việc, ngành nghề không thể thành công trong một sớm một chiều, hoặc thậm chí trong một vài năm mà phải mất hàng chục năm mới có thể đạt được thành tích đáng kể. Áp dụng chiến lược r, chúng ta hiếm khi nào dám đầu tư dài hạn.

Còn áp dụng thuyết K thì thế nào? Thuyết K trong chọn nghề khắc phục được 2 mặt trái tôi đã nêu trên, đó là   tiết kiệm được khoảng thời gian ngắn gủi và quý báu của đời người vào 1 nghề nhất định để đạt được thành công; Bên cạnh đó, sự tập trung cao độ cho công việc cũng dễ đưa chúng ta đến thành công hơn. Nhưng không phái áp dụng thuyết K là không có mặt trái. Đó chính là:
1. Lựa chọn sai nghề: Để chọn đúng nghề, chúng ta phải căn cứ và nhiều yếu tố xác định. Đó là năng lực cá nhân, tính cách, hệ giá trị sống, mục tiêu và đam mê (được nhìn nhận như sứ mệnh của đời người) ... Như vậy, để chọn đúng nghề, chúng ta phải xác định nhiều yếu tố, điều đó cũng có nghĩa là xác suất chọn sai nghề là rất cao.
2. Rủi ro từ môi trường: Trường hợp đã chọn đúng nghề, không có nghĩa là đảm bảo 100% thành công. Rủi ro thất bại có thể có 2 lý do chủ yếu sau đây:
    -  Môi trường kinh tế, xã hội biến động
    -  Đối thủ cạnh tranh quá mạnh để vượt trước hoặc đánh bại chúng ta

Như vậy, chiến lược đúng đắn là gì?
Áp dụng chiến lược K+ : Chọn vài nghề theo thứ tự ưu tiên và theo đuổi lần lượt từng nghề đấy. Có thể nói đây là chiến lược tối ưu nhất để đạt được thành công trong cuộc sống.
Về vấn đề chọn nghề, tôi có một nghiên cứu nhỏ để ứng dụng cho cá nhân, xin được chia sẻ với các bạn vào một dịp khác trên một trang blog khác chuyên về vấn đề này.

II - Chọn khách hàng
Khi tôi là trưởng phòng kinh doanh của 1 công ty viễn thông, phòng tôi có 15 cán bộ kinh doanh, trong đó có 2 chiến lược bán hàng nổi bật với hiệu quả công việc khác nhau đáng kể.
Chiến lược bán hàng 1 - Chiến lược R
Ngọc là một cán bộ cần mẫn, cô luôn đến văn phòng rất sớm để rà soát lại danh sách khách hàng của mình rồi bắt đầu gọi điện thoại. Một ngày Ngọc có thể gọi đến 20 khách hàng và cố gắng để đến gặp tất cả số họ, nhưng đáng tiếc là chỉ có rất ít khách hàng nhận lời hẹn gặp Ngọc, và rất ít trong số đó ký hợp đồng với Ngọc.
Mỗi tháng Ngọc chỉ đạt 1 - 2 hợp đồng, con số thấp nhất trong phòng.

Chiến lược bán hàng 2 - Chiến lược K
Lý có cách bán hàng khác. Trong sổ tay cô luôn có hàng trăm khách hàng tiềm năng được cô ghi chép cẩn thận, tỷ mỷ đến từng chi tiết. Từ tình trạng sử dụng dịch vụ đến người liên hệ, cơ cấu tổ chức, đến tình trạng kinh doanh và các mối quan hệ kinh doanh của khách hàng. Nhưng mỗi ngày, Lý gọi không quá 5 khách hàng và thường hẹn gặp được 2 - 4 khách hàng.
Kết quả, Lý thường xuyên là người bán hàng xuất sắc nhất không chỉ của phòng mà còn của cả Công ty.

Xét trên phương diện cá nhân người bán hàng, áp dụng chiến lược K có vẻ khả thi hơn. Bởi khi áp dụng chiến lược K, người bán có các lợi thế sau:
  - Hiểu khách hàng hơn;
  - Có nhiều thời gian chăm sóc quan hệ với từng khách hàng hơn;
  - Không bỏ lỡ thời điểm quan trọng có thể ký hợp đồng;
Sự so sánh này cũng đáng để chúng ta quan tâm, đặc biệt là các cán bộ kinh doanh hoặc người quản lý bộ phận kinh doanh của Công ty;

III - Chọn chiến lược phát triển - Chọn sản phẩm chiến lược
Chiến lược của người bán hàng và chiến lược phát triển của Công ty trong việc áp dụng các thuyết lựa chọn mang nhiều màu sắc khác nhau. 
Chiến lược K: Là chiến lược lựa chọn phát triển ít chủng loại sản phẩm và tập trung bán hiệu quả, cải tiến liên tục để mang lại lợi thế cạnh tranh lâu dài. Góc nhìn khác là chiến lược lựa chọn sản phẩm tạo giá trị cao, lợi nhuận lớn nhưng chỉ bán được cho một số ít khách hàng hoặc khó bán nhưng lợi nhuận cao;

Chiến lược R: Là chiến lược lựa chọn đa dạng hóa sản phẩm cho thị trường lựa chọn và sẵn sàng loại bỏ các sản phẩm thị trường không chấp nhận. Góc nhìn khác của chiến lược r là việc doanh nghiệp lựa chọn sản phẩm có số lượng khách hàng tiềm năng lớn, xác suất bán được 1 sản phẩm cao;

Tương tự như phân tích trên phần Chiến lược chọn nghề, chúng ta xem xét Chiến lược lựa chọn sản phẩm của Doanh nghiệp trong một môi trường đầy biến động, nhiều rủi ro và đặc biệt là nhiều đối thủ cạnh tranh trực tiếp hoặc gián tiếp với doanh nghiệp của bạn.
Vì vậy, chọn áp dụng chiến lược K, hay chiến lược r, hoặc một chiến lược trung gian là vấn đề chúng ta cần cân nhắc. Đặc biệt là các yếu tố sau:
1. Yếu tố tài chính: 
Nếu doanh nghiệp của bạn có năng lực tài chính tốt, dài vốn và có thể chấp nhận rủi ro trong thời gian dài, thì chiến lược K có thể là chiến lược hiệu quả. Khi doanh nghiệp dám đầu tư vào 1 sản phẩm chiến lược, có thể không mang lại lợi ích ngay trong ngắn hạn nhưng trong dài hạn khó có doanh nghiệp nào theo đuổi được như Công ty của bạn. Điều đó sẽ mang lại sự khác biệt và khoảng cách lớn giữa doanh nghiệp của bạn và các đối thủ cạnh tranh, đồng nghĩa với một cơ hội thành công lớn. Điển hình của Chiến lược này là Apple với các sản phẩm chiến lược ít ỏi: iPOD, iPhone, Mac, iPAD. Nhưng ít doanh nghiệp đạt được trình độ cao như Apple.
Nếu doanh nghiệp của bạn có vốn ngắn, khả năng chấp nhận rủi ro tài chính thấp thì Chiến lược K là cách chọn vào "cửa tử".

2. Yếu tố con người:
Chọn chiến lược K, nghĩa là phải chăm chút cho sản phẩm một cách chu đáo, từ bước nghiên cứu đến tung sản phẩm ra thị trường, cải tiến đổi mới sản phẩm. Điều này đòi hỏi nguồn nhân lực có độ tập trung và chuyên môn hóa cao. Trong một số trường hợp sản phẩm còn đòi hỏi có những cá nhân xuất chúng như kiểu Steve Jobs của Apple hoặc Bill Gates của MS để đảm bảo sản phẩm được chăm chút đủ mạnh để đánh bật các sản phẩm cùng loại hoặc cùng chức năng có mặt trên thị trường.
Nhân sự để áp dụng chiến lược r cho việc lựa chọn sản phẩm đơn giản hơn nhưng đòi hỏi đội ngũ có sự linh hoạt để quản lý số lượng sản phẩm nhiều hơn, yêu cầu cải tiến nhiều hơn.

3. Yếu tố ngành kinh doanh
Yếu tố ngành kinh doanh tác động không nhỏ đến việc lựa chọn áp dụng chiến lược sản phẩm. Với các ngành có sự thay đổi nhanh chóng, việc lựa chọn chiến lược K sẽ tạo điều kiện để nghiên cứu cải tiến nhanh hơn, mang lại hiệu quả cao hơn. Và ngược lại, với ngành ít biến đổi, áp dụng chiến lược K làm cho đối thủ dễ dàng đuổi kịp về sản phẩm, dẫn đến cạnh tranh mạnh hơn và tốn kém nhiều chi phí hơn cho cạnh tranh.

Như vậy, có thể đúc kết lại việc sử dụng chiến lược chọn lọc tự nhiên trong việc lựa chọn chiến lược sản phẩm của các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ như sau:
Với các doanh nghiệp nhỏ, vốn ít, chất lượng nhân sự ở mức trung bình khá, nên lựa chọn chiến lược r để tận dụng khả năng ứng biến linh hoạt và khắc phục các điểm yếu về tài chính và nhân lực. Bên cạnh đó, cũng chọn trong số các sản phẩm r, một số rất ít sản phẩm để đầu tư lâu dài, tránh việc ăn xổi và không bền vững (Chiến lược r+).

Với doanh nghiệp lớn hoặc có tiềm lực tài chính lớn, chiến lược sản phẩm xin được bàn trong một dịp khác. Khi bàn về mô hình kinh doanh tạo lợi nhuận.

Trên đây là một số lời bàn về chiến lược của mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp chúng ta lựa chọn trong quá trình phát triển của mình. Hy vọng bài viết này là nguồn tư liệu tốt đến các bạn tham khảo.

Xin để lại ý kiến phản hồi nếu không đồng tình với những phân tích trên.
Xin chân thành cảm ơn!